Indeks pojęć

Wybrane pojęcia, skróty i koncepcje z kursu Sieci WAN

Zestawienie najważniejszych terminów pojawiających się w materiałach dydaktycznych serii Telekomunikacja – Sieci WAN. Każde pojęcie opatrzono linkiem do odpowiedniego slajdu w prezentacji.

Część 1: Wprowadzenie do sieci WAN

WAN (Wide Area Network) – definicja
Mapa pojęć WAN
WAN – połączenie miast (Warszawa, Kraków, Gdańsk)
Klasyfikacja sieci: PAN, LAN, MAN, WAN, GAN
Przykłady sieci WAN (Internet, ATM, korporacyjna, szkieletowa)
Model własności – LAN (własny) vs WAN (dzierżawiony)
Zasięg LAN vs WAN
Przepustowość LAN vs WAN
Koszty LAN (CAPEX) vs WAN (OPEX)
Stos protokołów LAN vs WAN
Porównanie LAN vs WAN
Komutacja łączy – trzy fazy połączenia
Opóźnienie stałe w komutacji łączy
Nieefektywność pasma w komutacji łączy
Hierarchia PSTN – ścieżka połączenia
Zastosowania komutacji łączy
Komutacja pakietów – fragmentacja i transmisja
Opóźnienie zmienne w komutacji pakietów
Nagłówek IPv4 – struktura
Komórka ATM – 53 bajty
Porównanie: komutacja łączy vs pakietów vs komórek
Topologia point-to-point
Topologia gwiazdy (star)
Topologia mesh – pełna i częściowa
Topologia drzewa (tree) i hybrydowa
Podsumowanie topologii WAN
Router WAN – interfejsy
Przełącznik Frame Relay – DLCI
Modemy WAN (xDSL, DOCSIS, GPON, 4G/5G)
CSU/DSU – zakończenie kanału
Firewall – ochrona granicy WAN
Media transmisyjne WAN (miedź, światłowód, radio)
Frame Relay vs ATM – struktury ramek
Routing w sieci WAN (OSPF, BGP)
Technologie WAN w modelu OSI
Opóźnienia w sieci WAN (RTT)
Sieć szkieletowa operatora – infrastruktura
Hierarchia operatorów: Tier 1, Tier 2, Tier 3
Historia: telegraf i telefon Bella
ARPANET – pierwsza sieć pakietowa
Ewolucja technologii WAN (telegraf → SD-WAN)
Przykład sieci WAN w Polsce
Hybrydowa sieć WAN banku
Kabel transatlantycki – 1858 vs dziś
Mapa myśli – podsumowanie WAN

Część 2: PSTN – publiczna sieć telefoniczna

PSTN – mapa połączeń globalnych
PSTN – mapa pojęć
Alexander Graham Bell (1876)
Centrala ręczna – telefonistka
Centrala Strowgera – elektromechaniczna
Oś czasu rozwoju PSTN
Linia abonencka – telefon → centrala lokalna
Centrala lokalna (CO)
Centrala tranzytowa i magistrale
Hierarchiczna struktura PSTN
Schemat blokowy PSTN
Komutacja łączy w PSTN
Trzy fazy połączenia w PSTN
Opóźnienie stabilne w komutacji łączy
Marnotrawstwo pasma – cisza w komutacji łączy
Komutacja łączy vs pakietów
DTMF – klawiatura telefoniczna
DTMF – macierz częstotliwości 4×4
DTMF – 16 przycisków
Tarcza numerowa vs DTMF
Zastosowania DTMF (IVR, sterowanie, alarmy)
Pasmo PSTN 300–3400 Hz
Tłumienie linii abonenckiej
Szybkość transmisji: PSTN vs xDSL vs FTTH
PCM – próbkowanie 8 kHz, 8 bitów, 64 kb/s
Pasmo: słuch vs PSTN vs HD Voice
TDM – multipleksacja z podziałem czasu
Multiplekser TDM – N×64 kb/s
Ramka E1 (32 szczeliny) vs T1 (24 szczeliny)
Struktura ramki E1 – TS0 i TS16
Ramka E1 – szczegółowy schemat
Sygnalizacja abonencka (off-hook, on-hook, DTMF)
SS7 – sygnalizacja międzycentralowa
Architektura SS7 (SSP, STP, SCP)
Komunikaty SS7 (IAM, ACM, ANM, REL, RLC)
Sygnalizacja in-band vs out-of-band
QoS w PSTN – gwarancje deterministyczne
Ruch impulsowy vs komutacja łączy
Ewolucja modemów analogowych (300 b/s → V.90)
Modem 56k vs ADSL vs FTTH
PCM – proces digitalizacji
Widmo DTMF – pary tonów
PSTN vs HD Voice – porównanie pasma
Mapa myśli – podsumowanie PSTN

Część 3: ISDN – cyfrowa sieć zintegrowana

ISDN – logo i usługi cyfrowe
ISDN – mapa pojęć
Koncepcja ISDN – jedna sieć wielu usług
Ewolucja: analog → hybryda → ISDN
Usługi ISDN (telefon, faks, dane, wideo)
PSTN z modemem vs ISDN
BRA (Basic Rate Access) – 2B+D
Podział pasma BRA – 2B + D + ramkowanie
Przykład użycia BRA – rozmowa + dane
Kanał D – sygnalizacja DSS1
BRA vs dwie linie PSTN
PRA (Primary Rate Access) – E1 (2 Mb/s)
Struktura ramki E1 dla PRA
PRA: E1 vs T1
Ramka E1 – TS0, TS16, kanały B
BRA vs PRA – porównanie
Kanał B – 64 kb/s (głos, dane, faks, wideo)
Bonding – łączenie kanałów B
DSS1 – komunikaty sygnalizacyjne
X.25 na kanale D
Sygnalizacja in-band (PSTN) vs out-of-band (ISDN)
Złącze RJ-45 dla interfejsu S/T
Interfejs U (2 przewody) → NT1 → S/T (4 przewody)
Architektura ISDN – punkty odniesienia (TE1, TA, NT2, NT1)
Topologia magistrali S/T
Schemat połączeń ISDN – centrala → abonent
Karta ISDN PCI – CAPI
Karta ISDN USB i Terminal Adapter
Telefon ISDN – wyświetlacz LCD
PBX ISDN – centrala firmowa
MSDN – Multiple Subscriber Number
Czas zestawiania: ISDN (1–2 s) vs modem (5–30 s)
Jakość sygnału: PSTN (szum) vs ISDN (czysty)
Sygnalizacja PSTN (DTMF) vs ISDN (DSS1)
Szybkość: modem 56k vs ISDN 64k vs ISDN 128k
ISDN na tle ewolucji technologii
Sieć telefoniczna firmy z PRA ISDN
Wideokonferencja H.320 przez ISDN (6B = 384 kb/s)
Dostęp do Internetu przez ISDN
Zastosowania ISDN (faks G4, backup, alarmy)
Konfiguracja BRA – NT1, S/T, telefon, karta ISDN
Wideokonferencja H.320 – dwa oddziały z PRA
ISDN 128k vs FTTH – czasy pobierania
Mapa myśli – podsumowanie ISDN

Część 4: Technologie xDSL

Rodzina xDSL – schemat blokowy
xDSL – mapa pojęć
Schemat połączenia xDSL
Oś czasu rozwoju xDSL
Porównanie prędkości: modem 56k, ADSL, VDSL2
Podział xDSL – symetryczne vs asymetryczne
HDSL – 2-3 pary miedziane, E1 (2 Mb/s)
Zasięg HDSL (3–4 km)
Modulacja 2B1Q – 2 bity na 4 poziomy
HDSL vs SHDSL – liczba par
SDSL – jedna para miedziana
SHDSL – 1-4 pary miedziane
SHDSL – prędkość vs odległość
Zastosowania SHDSL (firma, backhaul GSM, biura)
Porównanie HDSL, SDSL, SHDSL
ADSL – splitter, modem, telefon
Spektrum DMT w ADSL – 256 tonów
ADSL vs ADSL2 (SRA, oszczędzanie energii)
ADSL2 (1,1 MHz) vs ADSL2+ (2,2 MHz)
ADSL2+ – prędkość malejąca z odległością
Porównanie ADSL, ADSL2, ADSL2+
VDSL – prędkości na dystansach
VDSL – stromy spadek prędkości po 300 m
VDSL2 – FTTC + miedź ~500 m
Profile VDSL2 – pasma 8,8–30 MHz
Architektura FTTC – światłowód + VDSL2
ADSL2+ vs VDSL vs VDSL2 – prędkość vs odległość
xDSL – porównanie wszystkich technologii
Prędkość xDSL w funkcji odległości
Przesłuchy NEXT i FEXT w wiązce kablowej
Modulacje xDSL: 2B1Q, CAP, DMT, TC-PAM
DMT – adaptive bit loading
Splitter – LPF (telefon) + HPF (xDSL)
Mikrofiltr – podłączenie do gniazdka
Bez mikrofiltra vs z mikrofiltrem
Splitter vs mikrofiltry – porównanie instalacji
Ewolucja prędkości xDSL (8–200 Mb/s)
Usługi przez xDSL: Internet, VoIP, IPTV
VPN przez SHDSL – IPsec
Zastosowania xDSL (GSM, bankomat, firma)
ADSL2+ vs VDSL2 przy 500 m i 2 km
Sieć firmy na VDSL2 – router, switch, VoIP, VPN
Przed FTTC vs po FTTC
Mapa myśli – podsumowanie xDSL

Część 5: ADSL – budowa, kodowanie i parametry linii

ADSL – schemat blokowy (DSLAM, ATU-C, ATU-R)
ADSL – mapa pojęć
Ewolucja dostępu: modem 56k → ISDN → ADSL → VDSL2 → FTTH
Prędkości ADSL, ADSL2, ADSL2+
Ruch downstream vs upstream
Penetracja ADSL na świecie (2000–2010)
ATU-C – karta DSLAM w centrali
ATU-R – modem ADSL (Ethernet, LED)
Splitter – rozdzielenie POTS i ADSL
DSLAM w szafie rackowej
ADSL – pełny schemat połączeń
DMT – modulacja wielotonowa (256 tonów, 4,3125 kHz)
Spektrum DMT – POTS, guard band, upstream, downstream, pilot
Bit loading – liczba bitów na ton DMT
DMT vs modulacja pojedynczej nośnej – odporność na zakłócenia
Nadajnik/odbiornik DMT – IFFT, prefiks cykliczny, FFT
FDM w ADSL – rozdzielone pasma upstream/downstream
Echo Cancellation (EC) – nakładające się pasma
FDM vs Echo Cancellation – porównanie
Eliminacja echa – schemat blokowy
Widmo ADSL z FDM – guard band 4–25 kHz
Regiony widma ADSL
ADSL (1,1 MHz) vs ADSL2+ (2,2 MHz)
Charakterystyka tłumienia splittera
Alokacja tonów DMT – 256 tonów, pilot tone 64
Ton pilot – indeks 64 (synchronizacja)
Tłumienie linii miedzianej w funkcji częstotliwości
Tłumienie vs odległość dla różnych częstotliwości
Szybkość ADSL w funkcji Loop Attenuation
Bilans mocy ADSL – 20 dBm nadawanie, -15 dBm odbiór
Średnice żył kabla miedzianego (0,4–0,8 mm)
SNR dla 256 tonów DMT
SNR Margin – zapas stosunku sygnału do szumu
SNR całkowity vs SNR Margin vs SNR dla bit loadingu
Odczyt SNR Margin i Loop Attenuation z routera
SNR a SNR Margin – zależność
Szybkość ADSL w funkcji odległości od centrali
Attainable Rate vs Actual Rate
Przeliczniki kb/s, Mb/s, Gb/s
Pasmo upstream ADSL (25–138 kHz, 26 tonów)
ADSL vs ADSL2+ – prędkość w funkcji odległości
Zakłócenia w linii ADSL (impulsy, przesłuchy, RFI, szum)
SRA – Seamless Rate Adaptation
Diagnostyka ADSL – SELT, DELT, ESR
Problemy ADSL – wilgoć, korozja, uszkodzenia
Parametry ADSL z routera – tabela
Abonenci ADSL w różnych odległościach
Lista kontrolna diagnostyki ADSL
Mapa myśli – podsumowanie ADSL

Część 6: Modemy kablowe i standard DOCSIS

Sieć kablowa – CMTS, światłowód, węzeł optyczny, modem kablowy
DOCSIS – mapa pojęć (HFC, CMTS, CM, channel bonding, OFDM, QoS)
Ewolucja sieci kablowej (1948 → DOCSIS 4.0)
Analogowy vs cyfrowy kanał TV
HFC – Hybrid Fiber-Coax
Koszty wdrożenia: FTTH vs HFC
Głowica sieci kablowej (headend)
CMTS – Cable Modem Termination System
HFC – światłowód + kabel koncentryczny
Przekrój kabla koncentrycznego
Wzmacniacz liniowy i tap (rozgałęźnik)
Modem kablowy – diody LED
Budowa modemu kablowego – tuner RF, demodulator, MAC
Widmo sieci kablowej – upstream (5–85 MHz), downstream (50–1000 MHz)
Konstelacje QPSK, QAM 16, QAM 64, QAM 256
Modem kablowy + router (NAT, DHCP, Wi-Fi)
Logo DOCSIS – CableLabs, ITU-T
Ewolucja DOCSIS (1.0 → 4.0)
Wzrost prędkości DOCSIS (40 Mb/s → 1,2 Gb/s)
DOCSIS 3.0 (QAM) vs 3.1 (OFDM) – widmo
Wzrost prędkości DOCSIS – skala logarytmiczna
Channel bonding – 4× QAM 256 = ~170 Mb/s
Bonded kanały downstream – widmo
Bonded kanały upstream – widmo
Liczba bonded kanałów vs dostępne pasmo
Prędkość w dzień vs w szczycie (peak hour)
OFDM – szeroki kanał 200 MHz
OFDMA – trzech użytkowników na różnych podnośnych
BER vs SNR: Reed-Solomon vs LDPC
DOCSIS 3.0 vs 3.1 – porównanie widma
Prędkość przed i po upgrade 3.0 → 3.1
Węzeł optyczny – 200 abonentów, 1 Gb/s
Obciążenie segmentu w ciągu doby
HFC vs GPON vs AON – porównanie
Segmentacja – przed i po
Prędkość na abonenta – przed segmentacją, po segmentacji, po DOCSIS 3.1
QoS w DOCSIS – VoIP (najwyższy), IPTV (średni), Internet (BE)
Service flows: UGS (VoIP), rtPS (IPTV), BE (Internet)
Oś czasu upstream – UGS, rtPS, BE
Kolejki pakietów w CMTS
BPI+ – szyfrowanie w DOCSIS
Sekwencja autoryzacji DOCSIS – certyfikat X.509, TEK
Skala bezpieczeństwa: Wi-Fi → HFC BPI → BPI+ → PON → AON
Zabezpieczenia DOCSIS – certyfikat, AES, TEK
Prędkość teoretyczna vs dzienna vs szczytowa
Prędkość na abonenta – przed i po segmentacji
Prędkość w szczycie 3.0 vs 3.1
Mapa myśli – podsumowanie DOCSIS

Część 7: FTTH i przyszłość dostępu szerokopasmowego

FTTH – schemat blokowy
FTTH – mapa pojęć (PON, P2P, GPON, XGS-PON)
Światłowód do domu – wizualizacja
Ewolucja technologii dostępowych (56k → 10G FTTH)
Kabel miedziany vs światłowodowy
FTTH vs FTTB vs FTTC – porównanie zasięgu
Przepustowość różnych architektur FTTx
P2P (wiele włókien) vs PON (jedno włókno + splitter)
P2P – centrala z przełącznikiem, osobne włókna
PON – OLT, splitter, ONT
P2P vs PON – mapa decyzyjna
PON – OLT, ODN, ONT
OLT – porty PON i interfejsy upstream
ODN – od OLT przez splitery do ONT
ONT – porty OPTICAL, LAN, VoIP, TV + router Wi-Fi
Splitter optyczny 1:4
Splitter PLC – Y-branch na krzemie
Budżet mocy optycznej w PON
Ewolucja standardów PON (APON → 50G-PON)
GPON – downstream broadcast, upstream TDMA z DBA
Ramka GPON – 125 µs, PCBd, GEM
GPON (GEM) vs EPON (Ethernet) – enkapsulacja
GPON (Europa/Americy) vs EPON (Azja)
GPON + XGS-PON na tym samym ODN (WDM1r)
NG-PON2 – 4 długości fal TWDM + PtP WDM + RF video
25G/50G-PON vs GPON vs XGS-PON
WDM-PON – AWG multipleksuje długości fal
AON – Active Optical Network
AON vs PON – koszt vs liczba abonentów
Przekrój kabla światłowodowego
Instalacja FTTH – puszka, ONT, kable, router
Spawarka światłowodowa
Konektory światłowodowe (SC/APC, SC/UPC, LC/APC)
OTDR – pomiar światłowodu
Budżet mocy optycznej – nadajnik, straty, czułość
FTTH (stała) vs VDSL2 (malejąca) – przepustowość vs odległość
DOCSIS (OFDM/OFDMA) vs PON (1490/1310 nm)
FTTH vs 5G FWA – obszary zurbanizowane vs wiejskie
Porównanie technologii dostępowych (radar)
Zasięg FTTH w Polsce – mapa operatorów
Ewolucja PON – GPON → XGS-PON → 25G/50G-PON
AWG – multipleksowanie 8 długości fal
Sieć P2P z przełącznikami 400GbE i DWDM
Wyzwania FTTH – koszty, pozwolenia, instalacja
Koszty budowy FTTH – miasto vs wieś
Otwarty dostęp – wielu operatorów na wspólnej infrastrukturze
Instalacja FTTH w bloku
Trasa światłowodu na osiedlu
Zasięg FTTH w gminie
Podsumowanie FTTH – kluczowe liczby i fakty

Część 8: Transmisja szeregowa vs równoległa

Transmisja szeregowa vs równoległa – porównanie
Mapa pojęć – transmisja szeregowa vs równoległa
Transmisja szeregowa – bity kolejno pojedynczą linią
Transmisja równoległa – 8 bitów, 8 linii
Analogia: droga jednopasmowa vs autostrada
Przebieg czasowy – sygnał zegara i dane równoległe
Ewolucja magistral: ISA, PCI, PCIe
PATA (40 żył) vs SATA (7 pinów)
Zasięg: szeregowa (dłuższy) vs równoległa (krótszy)
Złącza: DB-25 (równoległy) vs USB-C (szeregowe)
Izolacja galwaniczna – transformator w Ethernecie
Przepustowość przy niskiej częstotliwości
PISO (serializacja) i SIPO (deserializacja)
Buforowanie – dane równoległe vs szeregowe
Problemy transmisji równoległej: skew, crosstalk
Porównanie parametrów – szeregowa vs równoległa
Skew – sygnały na liniach w różnym czasie
PCB – serpentyny do wyrównania ścieżek
Skew i okno próbkowania – przebieg czasowy
NEXT i FEXT – przesłuchy między liniami
Ewolucja magistral: od równoległych do szeregowych
DB-25 i Centronics – złącza równoległe
Prędkości LPT: SPP vs EPP vs ECP
Urządzenia LPT (drukarka, skaner, Zip, HASP)
Pinout DB-25 – opis sygnałów
PATA (IDE) – 40 pinów, taśma
Prędkości PATA – ATA/33 → ATA/133
Master/Slave na kablu PATA
Kabel PATA w obudowie – blokada przepływu powietrza
Złącze PATA 40-pin – sygnały
SATA – kabel 7-pinowy vs PATA 80-żyłowy
SATA I, II, III – prędkości
SATA vs PATA – porównanie
Złącze SATA – 7 pinów danych, 15 pinów zasilania
PATA vs SATA – graf porównawczy
USB – logo i złącza (Type-A, Type-B, Mini, Micro)
Wzrost prędkości USB (1.0 → USB4)
Topologia USB – host, huby, urządzenia
Porównanie złączy USB – A, B, Micro, C
USB 2.0 vs 3.0 vs 3.2 vs USB4
PCI Express – sloty x1, x4, x8, x16
Linia PCIe – pary TX+/- i RX+/-
Wzrost prędkości PCIe (1.0 → 6.0)
PCIe x1 vs x4 vs x8 vs x16 (PCIe 3.0)
PCI (równoległy) vs PCIe (szeregowy)
Czasy transferu: PATA vs SATA vs USB 3.2
Płyta główna – porty SATA
PCIe x1 vs x16 na płycie głównej
Ewolucja od równoległych do szeregowych magistral

Część 9: Transmisja synchroniczna i asynchroniczna

Transmisja synchroniczna vs asynchroniczna
Mapa pojęć – transmisja synchroniczna vs asynchroniczna
Nadajnik, medium, odbiornik – schemat
Próbkowanie bitu – prawidłowe i nieprawidłowe
Z zegarem (synchr.) vs bez zegara (asynchr.)
Kompromis: efektywność vs złożoność vs niezawodność
Transmisja synchroniczna – linia danych + linia zegara
Ramka synchroniczna – preambuła, dane, FCS
Osobna linia zegara vs zegar w strumieniu danych
Efektywność: synchroniczna vs asynchroniczna
Standardy synchroniczne (Ethernet, SDH, SPI, I²C)
Transmisja asynchroniczna – bit startu, bit stopu
Przebieg czasowy – start, dane, stop
Niezależne zegary – różnica częstotliwości
Znaki w nieregularnych odstępach vs ciągły strumień
Standardy asynchroniczne (UART, RS-232, GPS NMEA, MIDI)
Wykrywanie bitu startu – zbocze opadające
LSB first – przykład znaku 'A'
Bit parzystości – even parity
Ramka asynchroniczna – 1 i 2 bity stopu
Ramka asynchroniczna – wszystkie składniki
Oversampling – wiele próbek na bit
Oversampling 4×, 8×, 16×
Detekcja bitu startu – 16× oversampling
Odporność na zakłócenia – z oversamplingiem i bez
SPI – SCLK, MOSI, MISO
Kodowanie Manchester – przejście w środku bitu
Kodowanie 4B/5B – 4 bity → 5 bitów
Kodowanie 8B/10B – bajt → 10-bitowy symbol
Narzut vs złożoność metod synchronizacji
Zalety i wady transmisji synchronicznej
Zalety i wady transmisji asynchronicznej
Porównanie synchronicznej i asynchronicznej
SDH STM-1 – ramka (SOH, AU, payload)
Ramka Ethernet – preambuła, SFD, nagłówek, dane, FCS
SPI (3+1 linii) i I²C (2 linie)
NRZI z bit stuffingiem – USB
UART – rejestry przesuwne, nadawanie/odbiór
Złącze DB-9 (RS-232) – opis pinów
Odbiornik GPS – dane NMEA przez UART
MIDI – DIN-5, komunikat Note On
Przebieg czasowy ramki dla znaku 'A'
Liczba bitów: synchroniczna vs asynchroniczna dla 1 MB
Arduino Uno – TX/RX, UART
Mapa myśli – podsumowanie transmisji synchronicznej/asynchronicznej

Część 10: Kontrola błędów w transmisji danych

Kontrola błędów – rodzaje metod
Mapa pojęć – metody kontroli błędów
Źródła zakłóceń (szum termiczny, EMI, ISI, przesłuchy)
BER – wpływ na retransmisje i opóźnienia
Łańcuch zaufania – nadawca, kanał, odbiorca
Wykrywanie vs korekcja błędów
Błąd pojedynczy – przebieg czasowy
Błąd pakietowy (burst error) – 5 bitów
Źródła błędów pakietowych (wyładowania, fading)
Błędy pojedyncze vs pakietowe
Bit parzystości – dodawanie do ramki
Even parity – obliczanie
Even parity vs odd parity
Implementacja bitu parzystości – bramki XOR
Błąd 2 bitów – niewykryty przez parzystość
CRC – dzielenie wielomianowe w GF(2)
CRC-8 – przykład obliczeń
Wielomiany CRC-16 – popularne i zastosowania
Ramka Ethernet – pole FCS (CRC-32)
CRC-8 vs CRC-16 vs CRC-32 vs CRC-64
Skuteczność CRC w funkcji długości błędu
MD5 – przetwarzanie bloków 512-bitowych
SHA-1 – podatności (2005–2020)
MD5 (128b) vs SHA-1 (160b) vs SHA-256 (256b)
Szybkość vs bezpieczeństwo funkcji skrótu
Narzut vs skuteczność metod wykrywania błędów
Matryca decyzyjna – BER vs opóźnienie
Metody wykrywania błędów w technologiach
Spektrum metod – od prostych do zaawansowanych
FEC (korekcja) vs ARQ (retransmisja)
Kod Hamminga (7,4) – bity danych i parzystości
Kod Reeda-Solomona – dane + symbole nadmiarowe
Granica Shannona vs LDPC
Efektywność widmowa vs SNR dla kodów FEC
Trade-off: moc korekcji vs narzut vs złożoność
ARQ – schemat ogólny (ACK/NAK, retransmisja)
Stop-and-Wait ARQ – ACK, NAK, timeout
Go-Back-N ARQ – retransmisja od pakietu 3
Selective Repeat ARQ – retransmisja tylko pakietu 3
Ramka Ethernet – preambuła, nagłówek, dane, FCS
Wi-Fi – FEC w PHY + ARQ w MAC
Zastosowania: satelita (FEC), RAID (parzystość), SSD (LDPC)
CRC-32 – dzielenie wielomianowe krok po kroku
Narzut vs skuteczność dla 1500 B pakietu
Mapa myśli – podsumowanie kontroli błędów

Część 11: Interfejs RS-232C – budowa i zastosowanie

RS-232 – złącze DB-9 i DB-25
RS-232C – mapa pojęć
DTE i DCE – różnica ról
Ewolucja RS-232 (1962 → dziś)
Porty COM i LPT w komputerze PC
Zastosowania RS-232 we współczesnych systemach
DTE – źródło danych
DCE – pośrednik transmisji
Kierunki sygnałów DTE i DCE
DTE czy DCE? – dobór kabla
DTE (Router Console) vs DCE (Modem)
DB-25 – widok od strony lutowania
DB-25 – widok od strony wtyczki
DB-9 – widok od strony lutowania
DB-9 – widok od strony wtyczki
RTS/CTS – sekwencja przed transmisją
Sekwencja sygnałów – połączenie modemowe
Sterowanie przepływem – przepełnienie bufora
RTS/CTS – nadawanie i wstrzymanie
RTS/CTS vs XON/XOFF – szybkość reakcji
Modem zewnętrzny – podłączenie RTS/CTS
XON/XOFF – wstrzymanie i wznowienie
XOFF w danych binarnych – problem
3 żyły (XON/XOFF) vs 7 żył (RTS/CTS)
Wybór metody sterowania przepływem
Kabel prosty DB-9 – DTE do DCE
Kabel null-modem DB-9 – DTE do DTE
Null-modem z pełnym handshake (7-żyłowy)
Null-modem z loopbackiem (3-żyłowy)
Dwa komputery – kabel null-modem
Poziomy napięć RS-232 – mark i space
Długość kabla vs prędkość RS-232
RS-232 (niesymetryczna) vs RS-422/485 (różnicowa)
MAX232 – konwerter TTL ↔ RS-232
RS-232 vs RS-422 – porównanie
RS-485 – topologia magistrali
RS-232 vs RS-422 vs RS-485 – prędkość vs odległość
DB-9 vs USB Type-A – porównanie rozmiaru
Mapa zastosowań RS-232, RS-422, RS-485
Router Cisco – port Console (RJ-45)
Panel HMI + PLC – RS-232
Laboratorium – oscyloskop i multimetr przez RS-232
PuTTY – konfiguracja połączenia szeregowego
Lutowanie kabla null-modem DB-9
Mapa myśli – podsumowanie RS-232C

Część 12: Tematy dodatkowe

Tematy dodatkowe – kolaż technologii WAN
Mapa pojęć – historia → teraźniejszość → przyszłość WAN
Frame Relay – routery z PVC przez sieć operatora
DLCI – identyfikacja PVC na interfejsie routera
CIR i EIR – ruch gwarantowany i ponad gwarancję
Frame Relay na tle innych technologii WAN
ATM – przełączniki i komórki
ATM – komórka 53 B (VPI, VCI, PT, CLP, HEC)
ATM – hierarchia VPI/VCI, AAL
Klasy usług ATM: CBR, VBR, ABR, UBR
MPLS – routing IP vs przełączanie etykiet
Etykieta MPLS w ramce Ethernet
LSP przez sieć MPLS – LER, LSR
Routing IP vs MPLS – porównanie
Architektura MPLS – płaszczyzna sterowania i danych
MPLS L3VPN – PE, VRF, MP-BGP, CE
Traffic Engineering (TE) – równoważenie obciążenia
DSCP → MPLS CoS – mapowanie QoS
IP/MPLS – PE na brzegu, P w szkielecie, CE klientów
Ewolucja WAN: Frame Relay / ATM → MPLS → SD-WAN
SD-WAN – architektura (orchestrator, CPE, łącza transportowe)
SD-WAN – zarządzanie, sterowanie, dane
Koszty MPLS vs SD-WAN
Producenci SD-WAN (Cisco, VMware, Fortinet)
TCO: MPLS vs SD-WAN (3 lata)
SASE – SD-WAN + bezpieczeństwo w chmurze (SWG, CASB, ZTNA)
Orbity satelitarne – GEO (35 786 km), MEO, LEO
GEO – 3 satelity pokrywają Ziemię
LEO – konstelacja, handover między satelitami
Opóźnienie: GEO vs LEO vs światłowód naziemny
Digital divide – Starlink w obszarach bez Internetu
Starlink – terminal Dishy McFlatface
Starlink (550 km) vs OneWeb (1200 km)
Scenariusze Starlink – dom, kamper, jacht, samolot
Starlink – interferencja astronomiczna
Network slicing 5G – IoT, VoNR, eMBB
Network slice end-to-end – UE → gNB → Transport → 5GC
Inteligentna fabryka – URLLC, eMBB, mIoT
Network slice jako WAN dla klienta korporacyjnego
Hybrydowa sieć WAN – MPLS + SD-WAN + 5G
Fabryka 4.0 – roboty, AGV, kamery, czujniki przez 5G
Zasięg: światłowód vs LTE vs Starlink
RTT: LEO (20–40 ms) vs GEO (250–600 ms)
Koszty miesięczne MPLS vs SD-WAN (10 oddziałów)
Trasa MPLS – Warszawa → Berlin → Frankfurt → Paryż
Mapa myśli – podsumowanie technologii WAN
Podsumowanie – MPLS, SD-WAN, satelita, 5G