Indeks pojęć – Sieci WAN

Indeks pojęć

Wybrane pojęcia, skróty i koncepcje z kursu Sieci WAN

Zestawienie najważniejszych terminów pojawiających się w materiałach dydaktycznych serii Telekomunikacja – Sieci WAN. Każde pojęcie opatrzono linkiem do odpowiedniego slajdu w prezentacji.

Spis części

Część 1 · Część 2 · Część 3 · Część 4 · Część 5 · Część 6 · Część 7 · Część 8 · Część 9 · Część 10 · Część 11 · Część 12

Część 1: Wprowadzenie do sieci WAN

WAN (Wide Area Network) – definicja

Mapa pojęć WAN

WAN – połączenie miast (Warszawa, Kraków, Gdańsk)

Klasyfikacja sieci: PAN, LAN, MAN, WAN, GAN

Przykłady sieci WAN (Internet, ATM, korporacyjna, szkieletowa)

Model własności – LAN (własny) vs WAN (dzierżawiony)

Zasięg LAN vs WAN

Przepustowość LAN vs WAN

Koszty LAN (CAPEX) vs WAN (OPEX)

Stos protokołów LAN vs WAN

Porównanie LAN vs WAN

Komutacja łączy – trzy fazy połączenia

Opóźnienie stałe w komutacji łączy

Nieefektywność pasma w komutacji łączy

Hierarchia PSTN – ścieżka połączenia

Zastosowania komutacji łączy

Komutacja pakietów – fragmentacja i transmisja

Opóźnienie zmienne w komutacji pakietów

Nagłówek IPv4 – struktura

Komórka ATM – 53 bajty

Porównanie: komutacja łączy vs pakietów vs komórek

Topologia point-to-point

Topologia gwiazdy (star)

Topologia mesh – pełna i częściowa

Topologia drzewa (tree) i hybrydowa

Podsumowanie topologii WAN

Router WAN – interfejsy

Przełącznik Frame Relay – DLCI

Modemy WAN (xDSL, DOCSIS, GPON, 4G/5G)

CSU/DSU – zakończenie kanału

Firewall – ochrona granicy WAN

Media transmisyjne WAN (miedź, światłowód, radio)

Frame Relay vs ATM – struktury ramek

Routing w sieci WAN (OSPF, BGP)

Technologie WAN w modelu OSI

Opóźnienia w sieci WAN (RTT)

Sieć szkieletowa operatora – infrastruktura

Hierarchia operatorów: Tier 1, Tier 2, Tier 3

Historia: telegraf i telefon Bella

ARPANET – pierwsza sieć pakietowa

Ewolucja technologii WAN (telegraf → SD-WAN)

Przykład sieci WAN w Polsce

Hybrydowa sieć WAN banku

Kabel transatlantycki – 1858 vs dziś

Mapa myśli – podsumowanie WAN

Część 2: PSTN – publiczna sieć telefoniczna

PSTN – mapa połączeń globalnych

PSTN – mapa pojęć

Alexander Graham Bell (1876)

Centrala ręczna – telefonistka

Centrala Strowgera – elektromechaniczna

Oś czasu rozwoju PSTN

Linia abonencka – telefon → centrala lokalna

Centrala lokalna (CO)

Centrala tranzytowa i magistrale

Hierarchiczna struktura PSTN

Schemat blokowy PSTN

Komutacja łączy w PSTN

Trzy fazy połączenia w PSTN

Opóźnienie stabilne w komutacji łączy

Marnotrawstwo pasma – cisza w komutacji łączy

Komutacja łączy vs pakietów

DTMF – klawiatura telefoniczna

DTMF – macierz częstotliwości 4×4

DTMF – 16 przycisków

Tarcza numerowa vs DTMF

Zastosowania DTMF (IVR, sterowanie, alarmy)

Pasmo PSTN 300–3400 Hz

Tłumienie linii abonenckiej

Szybkość transmisji: PSTN vs xDSL vs FTTH

PCM – próbkowanie 8 kHz, 8 bitów, 64 kb/s

Pasmo: słuch vs PSTN vs HD Voice

TDM – multipleksacja z podziałem czasu

Multiplekser TDM – N×64 kb/s

Ramka E1 (32 szczeliny) vs T1 (24 szczeliny)

Struktura ramki E1 – TS0 i TS16

Ramka E1 – szczegółowy schemat

Sygnalizacja abonencka (off-hook, on-hook, DTMF)

SS7 – sygnalizacja międzycentralowa

Architektura SS7 (SSP, STP, SCP)

Komunikaty SS7 (IAM, ACM, ANM, REL, RLC)

Sygnalizacja in-band vs out-of-band

QoS w PSTN – gwarancje deterministyczne

Ruch impulsowy vs komutacja łączy

Ewolucja modemów analogowych (300 b/s → V.90)

Modem 56k vs ADSL vs FTTH

PCM – proces digitalizacji

Widmo DTMF – pary tonów

PSTN vs HD Voice – porównanie pasma

Mapa myśli – podsumowanie PSTN

Część 3: ISDN – cyfrowa sieć zintegrowana

ISDN – logo i usługi cyfrowe

ISDN – mapa pojęć

Koncepcja ISDN – jedna sieć wielu usług

Ewolucja: analog → hybryda → ISDN

Usługi ISDN (telefon, faks, dane, wideo)

PSTN z modemem vs ISDN

BRA (Basic Rate Access) – 2B+D

Podział pasma BRA – 2B + D + ramkowanie

Przykład użycia BRA – rozmowa + dane

Kanał D – sygnalizacja DSS1

BRA vs dwie linie PSTN

PRA (Primary Rate Access) – E1 (2 Mb/s)

Struktura ramki E1 dla PRA

Ramka E1 – TS0, TS16, kanały B

BRA vs PRA – porównanie

Kanał B – 64 kb/s (głos, dane, faks, wideo)

Bonding – łączenie kanałów B

DSS1 – komunikaty sygnalizacyjne

X.25 na kanale D

Sygnalizacja in-band (PSTN) vs out-of-band (ISDN)

Złącze RJ-45 dla interfejsu S/T

Interfejs U (2 przewody) → NT1 → S/T (4 przewody)

Architektura ISDN – punkty odniesienia (TE1, TA, NT2, NT1)

Topologia magistrali S/T

Schemat połączeń ISDN – centrala → abonent

Karta ISDN PCI – CAPI

Karta ISDN USB i Terminal Adapter

Telefon ISDN – wyświetlacz LCD

PBX ISDN – centrala firmowa

MSDN – Multiple Subscriber Number

Czas zestawiania: ISDN (1–2 s) vs modem (5–30 s)

Jakość sygnału: PSTN (szum) vs ISDN (czysty)

Sygnalizacja PSTN (DTMF) vs ISDN (DSS1)

Szybkość: modem 56k vs ISDN 64k vs ISDN 128k

ISDN na tle ewolucji technologii

Sieć telefoniczna firmy z PRA ISDN

Wideokonferencja H.320 przez ISDN (6B = 384 kb/s)

Dostęp do Internetu przez ISDN

Zastosowania ISDN (faks G4, backup, alarmy)

Konfiguracja BRA – NT1, S/T, telefon, karta ISDN

Wideokonferencja H.320 – dwa oddziały z PRA

ISDN 128k vs FTTH – czasy pobierania

Mapa myśli – podsumowanie ISDN

Część 4: Technologie xDSL

Rodzina xDSL – schemat blokowy

xDSL – mapa pojęć

Schemat połączenia xDSL

Oś czasu rozwoju xDSL

Porównanie prędkości: modem 56k, ADSL, VDSL2

Podział xDSL – symetryczne vs asymetryczne

HDSL – 2-3 pary miedziane, E1 (2 Mb/s)

Zasięg HDSL (3–4 km)

Modulacja 2B1Q – 2 bity na 4 poziomy

HDSL vs SHDSL – liczba par

SDSL – jedna para miedziana

SHDSL – 1-4 pary miedziane

SHDSL – prędkość vs odległość

Zastosowania SHDSL (firma, backhaul GSM, biura)

Porównanie HDSL, SDSL, SHDSL

ADSL – splitter, modem, telefon

Spektrum DMT w ADSL – 256 tonów

ADSL vs ADSL2 (SRA, oszczędzanie energii)

ADSL2 (1,1 MHz) vs ADSL2+ (2,2 MHz)

ADSL2+ – prędkość malejąca z odległością

Porównanie ADSL, ADSL2, ADSL2+

VDSL – prędkości na dystansach

VDSL – stromy spadek prędkości po 300 m

VDSL2 – FTTC + miedź ~500 m

Profile VDSL2 – pasma 8,8–30 MHz

Architektura FTTC – światłowód + VDSL2

ADSL2+ vs VDSL vs VDSL2 – prędkość vs odległość

xDSL – porównanie wszystkich technologii

Prędkość xDSL w funkcji odległości

Przesłuchy NEXT i FEXT w wiązce kablowej

Modulacje xDSL: 2B1Q, CAP, DMT, TC-PAM

DMT – adaptive bit loading

Splitter – LPF (telefon) + HPF (xDSL)

Mikrofiltr – podłączenie do gniazdka

Bez mikrofiltra vs z mikrofiltrem

Splitter vs mikrofiltry – porównanie instalacji

Ewolucja prędkości xDSL (8–200 Mb/s)

Usługi przez xDSL: Internet, VoIP, IPTV

VPN przez SHDSL – IPsec

Zastosowania xDSL (GSM, bankomat, firma)

ADSL2+ vs VDSL2 przy 500 m i 2 km

Sieć firmy na VDSL2 – router, switch, VoIP, VPN

Przed FTTC vs po FTTC

Mapa myśli – podsumowanie xDSL

Część 5: ADSL – budowa, kodowanie i parametry linii

ADSL – schemat blokowy (DSLAM, ATU-C, ATU-R)

ADSL – mapa pojęć

Ewolucja dostępu: modem 56k → ISDN → ADSL → VDSL2 → FTTH

Prędkości ADSL, ADSL2, ADSL2+

Ruch downstream vs upstream

Penetracja ADSL na świecie (2000–2010)

ATU-C – karta DSLAM w centrali

ATU-R – modem ADSL (Ethernet, LED)

Splitter – rozdzielenie POTS i ADSL

DSLAM w szafie rackowej

ADSL – pełny schemat połączeń

DMT – modulacja wielotonowa (256 tonów, 4,3125 kHz)

Spektrum DMT – POTS, guard band, upstream, downstream, pilot

Bit loading – liczba bitów na ton DMT

DMT vs modulacja pojedynczej nośnej – odporność na zakłócenia

Nadajnik/odbiornik DMT – IFFT, prefiks cykliczny, FFT

FDM w ADSL – rozdzielone pasma upstream/downstream

Echo Cancellation (EC) – nakładające się pasma

FDM vs Echo Cancellation – porównanie

Eliminacja echa – schemat blokowy

Widmo ADSL z FDM – guard band 4–25 kHz

Regiony widma ADSL

ADSL (1,1 MHz) vs ADSL2+ (2,2 MHz)

Charakterystyka tłumienia splittera

Alokacja tonów DMT – 256 tonów, pilot tone 64

Ton pilot – indeks 64 (synchronizacja)

Tłumienie linii miedzianej w funkcji częstotliwości

Tłumienie vs odległość dla różnych częstotliwości

Szybkość ADSL w funkcji Loop Attenuation

Bilans mocy ADSL – 20 dBm nadawanie, -15 dBm odbiór

Średnice żył kabla miedzianego (0,4–0,8 mm)

SNR dla 256 tonów DMT

SNR Margin – zapas stosunku sygnału do szumu

SNR całkowity vs SNR Margin vs SNR dla bit loadingu

Odczyt SNR Margin i Loop Attenuation z routera

SNR a SNR Margin – zależność

Szybkość ADSL w funkcji odległości od centrali

Attainable Rate vs Actual Rate

Przeliczniki kb/s, Mb/s, Gb/s

Pasmo upstream ADSL (25–138 kHz, 26 tonów)

ADSL vs ADSL2+ – prędkość w funkcji odległości

Zakłócenia w linii ADSL (impulsy, przesłuchy, RFI, szum)

SRA – Seamless Rate Adaptation

Diagnostyka ADSL – SELT, DELT, ESR

Problemy ADSL – wilgoć, korozja, uszkodzenia

Parametry ADSL z routera – tabela

Abonenci ADSL w różnych odległościach

Lista kontrolna diagnostyki ADSL

Mapa myśli – podsumowanie ADSL

Część 6: Modemy kablowe i standard DOCSIS

Sieć kablowa – CMTS, światłowód, węzeł optyczny, modem kablowy

DOCSIS – mapa pojęć (HFC, CMTS, CM, channel bonding, OFDM, QoS)

Ewolucja sieci kablowej (1948 → DOCSIS 4.0)

Analogowy vs cyfrowy kanał TV

HFC – Hybrid Fiber-Coax

Koszty wdrożenia: FTTH vs HFC

Głowica sieci kablowej (headend)

CMTS – Cable Modem Termination System

HFC – światłowód + kabel koncentryczny

Przekrój kabla koncentrycznego

Wzmacniacz liniowy i tap (rozgałęźnik)

Modem kablowy – diody LED

Budowa modemu kablowego – tuner RF, demodulator, MAC

Widmo sieci kablowej – upstream (5–85 MHz), downstream (50–1000 MHz)

Konstelacje QPSK, QAM 16, QAM 64, QAM 256

Modem kablowy + router (NAT, DHCP, Wi-Fi)

Logo DOCSIS – CableLabs, ITU-T

Ewolucja DOCSIS (1.0 → 4.0)

Wzrost prędkości DOCSIS (40 Mb/s → 1,2 Gb/s)

DOCSIS 3.0 (QAM) vs 3.1 (OFDM) – widmo

Wzrost prędkości DOCSIS – skala logarytmiczna

Channel bonding – 4× QAM 256 = ~170 Mb/s

Bonded kanały downstream – widmo

Bonded kanały upstream – widmo

Liczba bonded kanałów vs dostępne pasmo

Prędkość w dzień vs w szczycie (peak hour)

OFDM – szeroki kanał 200 MHz

OFDMA – trzech użytkowników na różnych podnośnych

BER vs SNR: Reed-Solomon vs LDPC

DOCSIS 3.0 vs 3.1 – porównanie widma

Prędkość przed i po upgrade 3.0 → 3.1

Węzeł optyczny – 200 abonentów, 1 Gb/s

Obciążenie segmentu w ciągu doby

HFC vs GPON vs AON – porównanie

Segmentacja – przed i po

Prędkość na abonenta – przed segmentacją, po segmentacji, po DOCSIS 3.1

QoS w DOCSIS – VoIP (najwyższy), IPTV (średni), Internet (BE)

Service flows: UGS (VoIP), rtPS (IPTV), BE (Internet)

Oś czasu upstream – UGS, rtPS, BE

Kolejki pakietów w CMTS

BPI+ – szyfrowanie w DOCSIS

Sekwencja autoryzacji DOCSIS – certyfikat X.509, TEK

Skala bezpieczeństwa: Wi-Fi → HFC BPI → BPI+ → PON → AON

Zabezpieczenia DOCSIS – certyfikat, AES, TEK

Prędkość teoretyczna vs dzienna vs szczytowa

Prędkość na abonenta – przed i po segmentacji

Prędkość w szczycie 3.0 vs 3.1

Mapa myśli – podsumowanie DOCSIS

Część 7: FTTH i przyszłość dostępu szerokopasmowego

FTTH – schemat blokowy

FTTH – mapa pojęć (PON, P2P, GPON, XGS-PON)

Światłowód do domu – wizualizacja

Ewolucja technologii dostępowych (56k → 10G FTTH)

Kabel miedziany vs światłowodowy

FTTH vs FTTB vs FTTC – porównanie zasięgu

Przepustowość różnych architektur FTTx

P2P (wiele włókien) vs PON (jedno włókno + splitter)

P2P – centrala z przełącznikiem, osobne włókna

PON – OLT, splitter, ONT

P2P vs PON – mapa decyzyjna

PON – OLT, ODN, ONT

OLT – porty PON i interfejsy upstream

ODN – od OLT przez splitery do ONT

ONT – porty OPTICAL, LAN, VoIP, TV + router Wi-Fi

Splitter optyczny 1:4

Splitter PLC – Y-branch na krzemie

Budżet mocy optycznej w PON

Ewolucja standardów PON (APON → 50G-PON)

GPON – downstream broadcast, upstream TDMA z DBA

Ramka GPON – 125 µs, PCBd, GEM

GPON (GEM) vs EPON (Ethernet) – enkapsulacja

GPON (Europa/Americy) vs EPON (Azja)

GPON + XGS-PON na tym samym ODN (WDM1r)

NG-PON2 – 4 długości fal TWDM + PtP WDM + RF video

25G/50G-PON vs GPON vs XGS-PON

WDM-PON – AWG multipleksuje długości fal

AON – Active Optical Network

AON vs PON – koszt vs liczba abonentów

Przekrój kabla światłowodowego

Instalacja FTTH – puszka, ONT, kable, router

Spawarka światłowodowa

Konektory światłowodowe (SC/APC, SC/UPC, LC/APC)

OTDR – pomiar światłowodu

Budżet mocy optycznej – nadajnik, straty, czułość

FTTH (stała) vs VDSL2 (malejąca) – przepustowość vs odległość

DOCSIS (OFDM/OFDMA) vs PON (1490/1310 nm)

FTTH vs 5G FWA – obszary zurbanizowane vs wiejskie

Porównanie technologii dostępowych (radar)

Zasięg FTTH w Polsce – mapa operatorów

Ewolucja PON – GPON → XGS-PON → 25G/50G-PON

AWG – multipleksowanie 8 długości fal

Sieć P2P z przełącznikami 400GbE i DWDM

Wyzwania FTTH – koszty, pozwolenia, instalacja

Koszty budowy FTTH – miasto vs wieś

Otwarty dostęp – wielu operatorów na wspólnej infrastrukturze

Instalacja FTTH w bloku

Trasa światłowodu na osiedlu

Zasięg FTTH w gminie

Podsumowanie FTTH – kluczowe liczby i fakty

Część 8: Transmisja szeregowa vs równoległa

Transmisja szeregowa vs równoległa – porównanie

Mapa pojęć – transmisja szeregowa vs równoległa

Transmisja szeregowa – bity kolejno pojedynczą linią

Transmisja równoległa – 8 bitów, 8 linii

Analogia: droga jednopasmowa vs autostrada

Przebieg czasowy – sygnał zegara i dane równoległe

Ewolucja magistral: ISA, PCI, PCIe

PATA (40 żył) vs SATA (7 pinów)

Zasięg: szeregowa (dłuższy) vs równoległa (krótszy)

Złącza: DB-25 (równoległy) vs USB-C (szeregowe)

Izolacja galwaniczna – transformator w Ethernecie

Przepustowość przy niskiej częstotliwości

PISO (serializacja) i SIPO (deserializacja)

Buforowanie – dane równoległe vs szeregowe

Problemy transmisji równoległej: skew, crosstalk

Porównanie parametrów – szeregowa vs równoległa

Skew – sygnały na liniach w różnym czasie

PCB – serpentyny do wyrównania ścieżek

Skew i okno próbkowania – przebieg czasowy

NEXT i FEXT – przesłuchy między liniami

Ewolucja magistral: od równoległych do szeregowych

DB-25 i Centronics – złącza równoległe

Prędkości LPT: SPP vs EPP vs ECP

Urządzenia LPT (drukarka, skaner, Zip, HASP)

Pinout DB-25 – opis sygnałów

PATA (IDE) – 40 pinów, taśma

Prędkości PATA – ATA/33 → ATA/133

Master/Slave na kablu PATA

Kabel PATA w obudowie – blokada przepływu powietrza

Złącze PATA 40-pin – sygnały

SATA – kabel 7-pinowy vs PATA 80-żyłowy

SATA I, II, III – prędkości

SATA vs PATA – porównanie

Złącze SATA – 7 pinów danych, 15 pinów zasilania

PATA vs SATA – graf porównawczy

USB – logo i złącza (Type-A, Type-B, Mini, Micro)

Wzrost prędkości USB (1.0 → USB4)

Topologia USB – host, huby, urządzenia

Porównanie złączy USB – A, B, Micro, C

USB 2.0 vs 3.0 vs 3.2 vs USB4

PCI Express – sloty x1, x4, x8, x16

Linia PCIe – pary TX+/- i RX+/-

Wzrost prędkości PCIe (1.0 → 6.0)

PCIe x1 vs x4 vs x8 vs x16 (PCIe 3.0)

PCI (równoległy) vs PCIe (szeregowy)

Czasy transferu: PATA vs SATA vs USB 3.2

Płyta główna – porty SATA

PCIe x1 vs x16 na płycie głównej

Ewolucja od równoległych do szeregowych magistral

Część 9: Transmisja synchroniczna i asynchroniczna

Transmisja synchroniczna vs asynchroniczna

Mapa pojęć – transmisja synchroniczna vs asynchroniczna

Nadajnik, medium, odbiornik – schemat

Próbkowanie bitu – prawidłowe i nieprawidłowe

Z zegarem (synchr.) vs bez zegara (asynchr.)

Kompromis: efektywność vs złożoność vs niezawodność

Transmisja synchroniczna – linia danych + linia zegara

Ramka synchroniczna – preambuła, dane, FCS

Osobna linia zegara vs zegar w strumieniu danych

Efektywność: synchroniczna vs asynchroniczna

Standardy synchroniczne (Ethernet, SDH, SPI, I²C)

Transmisja asynchroniczna – bit startu, bit stopu

Przebieg czasowy – start, dane, stop

Niezależne zegary – różnica częstotliwości

Znaki w nieregularnych odstępach vs ciągły strumień

Standardy asynchroniczne (UART, RS-232, GPS NMEA, MIDI)

Wykrywanie bitu startu – zbocze opadające

LSB first – przykład znaku 'A'

Bit parzystości – even parity

Ramka asynchroniczna – 1 i 2 bity stopu

Ramka asynchroniczna – wszystkie składniki

Oversampling – wiele próbek na bit

Oversampling 4×, 8×, 16×

Detekcja bitu startu – 16× oversampling

Odporność na zakłócenia – z oversamplingiem i bez

SPI – SCLK, MOSI, MISO

Kodowanie Manchester – przejście w środku bitu

Kodowanie 4B/5B – 4 bity → 5 bitów

Kodowanie 8B/10B – bajt → 10-bitowy symbol

Narzut vs złożoność metod synchronizacji

Zalety i wady transmisji synchronicznej

Zalety i wady transmisji asynchronicznej

Porównanie synchronicznej i asynchronicznej

SDH STM-1 – ramka (SOH, AU, payload)

Ramka Ethernet – preambuła, SFD, nagłówek, dane, FCS

SPI (3+1 linii) i I²C (2 linie)

NRZI z bit stuffingiem – USB

UART – rejestry przesuwne, nadawanie/odbiór

Złącze DB-9 (RS-232) – opis pinów

Odbiornik GPS – dane NMEA przez UART

MIDI – DIN-5, komunikat Note On

Przebieg czasowy ramki dla znaku 'A'

Liczba bitów: synchroniczna vs asynchroniczna dla 1 MB

Arduino Uno – TX/RX, UART

Mapa myśli – podsumowanie transmisji synchronicznej/asynchronicznej

Część 10: Kontrola błędów w transmisji danych

Kontrola błędów – rodzaje metod

Mapa pojęć – metody kontroli błędów

Źródła zakłóceń (szum termiczny, EMI, ISI, przesłuchy)

BER – wpływ na retransmisje i opóźnienia

Łańcuch zaufania – nadawca, kanał, odbiorca

Wykrywanie vs korekcja błędów

Błąd pojedynczy – przebieg czasowy

Błąd pakietowy (burst error) – 5 bitów

Źródła błędów pakietowych (wyładowania, fading)

Błędy pojedyncze vs pakietowe

Bit parzystości – dodawanie do ramki

Even parity – obliczanie

Even parity vs odd parity

Implementacja bitu parzystości – bramki XOR

Błąd 2 bitów – niewykryty przez parzystość

CRC – dzielenie wielomianowe w GF(2)

CRC-8 – przykład obliczeń

Wielomiany CRC-16 – popularne i zastosowania

Ramka Ethernet – pole FCS (CRC-32)

CRC-8 vs CRC-16 vs CRC-32 vs CRC-64

Skuteczność CRC w funkcji długości błędu

MD5 – przetwarzanie bloków 512-bitowych

SHA-1 – podatności (2005–2020)

MD5 (128b) vs SHA-1 (160b) vs SHA-256 (256b)

Szybkość vs bezpieczeństwo funkcji skrótu

Narzut vs skuteczność metod wykrywania błędów

Matryca decyzyjna – BER vs opóźnienie

Metody wykrywania błędów w technologiach

Spektrum metod – od prostych do zaawansowanych

FEC (korekcja) vs ARQ (retransmisja)

Kod Hamminga (7,4) – bity danych i parzystości

Kod Reeda-Solomona – dane + symbole nadmiarowe

Granica Shannona vs LDPC

Efektywność widmowa vs SNR dla kodów FEC

Trade-off: moc korekcji vs narzut vs złożoność

ARQ – schemat ogólny (ACK/NAK, retransmisja)

Stop-and-Wait ARQ – ACK, NAK, timeout

Go-Back-N ARQ – retransmisja od pakietu 3

Selective Repeat ARQ – retransmisja tylko pakietu 3

Ramka Ethernet – preambuła, nagłówek, dane, FCS

Wi-Fi – FEC w PHY + ARQ w MAC

Zastosowania: satelita (FEC), RAID (parzystość), SSD (LDPC)

CRC-32 – dzielenie wielomianowe krok po kroku

Narzut vs skuteczność dla 1500 B pakietu

Mapa myśli – podsumowanie kontroli błędów

Część 11: Interfejs RS-232C – budowa i zastosowanie

RS-232 – złącze DB-9 i DB-25

RS-232C – mapa pojęć

DTE i DCE – różnica ról

Ewolucja RS-232 (1962 → dziś)

Porty COM i LPT w komputerze PC

Zastosowania RS-232 we współczesnych systemach

DTE – źródło danych

DCE – pośrednik transmisji

Kierunki sygnałów DTE i DCE

DTE czy DCE? – dobór kabla

DTE (Router Console) vs DCE (Modem)

DB-25 – widok od strony lutowania

DB-25 – widok od strony wtyczki

DB-9 – widok od strony lutowania

DB-9 – widok od strony wtyczki

RTS/CTS – sekwencja przed transmisją

Sekwencja sygnałów – połączenie modemowe

Sterowanie przepływem – przepełnienie bufora

RTS/CTS – nadawanie i wstrzymanie

RTS/CTS vs XON/XOFF – szybkość reakcji

Modem zewnętrzny – podłączenie RTS/CTS

XON/XOFF – wstrzymanie i wznowienie

XOFF w danych binarnych – problem

3 żyły (XON/XOFF) vs 7 żył (RTS/CTS)

Wybór metody sterowania przepływem

Kabel prosty DB-9 – DTE do DCE

Kabel null-modem DB-9 – DTE do DTE

Null-modem z pełnym handshake (7-żyłowy)

Null-modem z loopbackiem (3-żyłowy)

Dwa komputery – kabel null-modem

Poziomy napięć RS-232 – mark i space

Długość kabla vs prędkość RS-232

RS-232 (niesymetryczna) vs RS-422/485 (różnicowa)

MAX232 – konwerter TTL ↔ RS-232

RS-232 vs RS-422 – porównanie

RS-485 – topologia magistrali

RS-232 vs RS-422 vs RS-485 – prędkość vs odległość

DB-9 vs USB Type-A – porównanie rozmiaru

Mapa zastosowań RS-232, RS-422, RS-485

Router Cisco – port Console (RJ-45)

Panel HMI + PLC – RS-232

Laboratorium – oscyloskop i multimetr przez RS-232

PuTTY – konfiguracja połączenia szeregowego

Lutowanie kabla null-modem DB-9

Mapa myśli – podsumowanie RS-232C

Część 12: Tematy dodatkowe

Tematy dodatkowe – kolaż technologii WAN

Mapa pojęć – historia → teraźniejszość → przyszłość WAN

Frame Relay – routery z PVC przez sieć operatora

DLCI – identyfikacja PVC na interfejsie routera

CIR i EIR – ruch gwarantowany i ponad gwarancję

Frame Relay na tle innych technologii WAN

ATM – przełączniki i komórki

ATM – komórka 53 B (VPI, VCI, PT, CLP, HEC)

ATM – hierarchia VPI/VCI, AAL

Klasy usług ATM: CBR, VBR, ABR, UBR

MPLS – routing IP vs przełączanie etykiet

Etykieta MPLS w ramce Ethernet

LSP przez sieć MPLS – LER, LSR

Routing IP vs MPLS – porównanie

Architektura MPLS – płaszczyzna sterowania i danych

MPLS L3VPN – PE, VRF, MP-BGP, CE

Traffic Engineering (TE) – równoważenie obciążenia

DSCP → MPLS CoS – mapowanie QoS

IP/MPLS – PE na brzegu, P w szkielecie, CE klientów

Ewolucja WAN: Frame Relay / ATM → MPLS → SD-WAN

SD-WAN – architektura (orchestrator, CPE, łącza transportowe)

SD-WAN – zarządzanie, sterowanie, dane

Koszty MPLS vs SD-WAN

Producenci SD-WAN (Cisco, VMware, Fortinet)

TCO: MPLS vs SD-WAN (3 lata)

SASE – SD-WAN + bezpieczeństwo w chmurze (SWG, CASB, ZTNA)

Orbity satelitarne – GEO (35 786 km), MEO, LEO

GEO – 3 satelity pokrywają Ziemię

LEO – konstelacja, handover między satelitami

Opóźnienie: GEO vs LEO vs światłowód naziemny

Digital divide – Starlink w obszarach bez Internetu

Starlink – terminal Dishy McFlatface

Starlink (550 km) vs OneWeb (1200 km)

Scenariusze Starlink – dom, kamper, jacht, samolot

Starlink – interferencja astronomiczna

Network slicing 5G – IoT, VoNR, eMBB

Network slice end-to-end – UE → gNB → Transport → 5GC

Inteligentna fabryka – URLLC, eMBB, mIoT

Network slice jako WAN dla klienta korporacyjnego

Hybrydowa sieć WAN – MPLS + SD-WAN + 5G

Fabryka 4.0 – roboty, AGV, kamery, czujniki przez 5G

Zasięg: światłowód vs LTE vs Starlink

RTT: LEO (20–40 ms) vs GEO (250–600 ms)

Koszty miesięczne MPLS vs SD-WAN (10 oddziałów)

Trasa MPLS – Warszawa → Berlin → Frankfurt → Paryż

Mapa myśli – podsumowanie technologii WAN

Podsumowanie – MPLS, SD-WAN, satelita, 5G